حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

336

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

استخراج كرده است « 1 » . پس مجموع مال اين سال - با كسور و جزيهء رؤس - زرّ طلا : صد و نود و يكهزار ، و هفتصد و شش دينار ، و ثلثى و ثمن و نصف عشر دينارست . بعد از آن وضع كردند آنج سبيل و طريق آن وضع بود ، از ضيعتهآى مقبوضه از على بن عبد اللّه ، و محمّد بن على بن سعد ، و احمد بن على غسّان ، جنانج مثبتست « 2 » در ديوان عباس بن محمد ، و آنج محمد بن أبى مريم باز كرد ، و كتب و دستورات بامضاى آن ناطق بودند ، و مال ضيعتهآى خراجيّه ، كه در دست موسى بن احمد بن محمّد بن على عيسى طلحى بودند ، وضيعتهآى عمر بن عبد العزيز ، و بكر بن عبد العزيز ، و ايغار محمّد بن احمد ابن عبد العزيز ، وضيعتهآى ورثه حسين بن معقل ، و خراج آنج أمر و فرموده شده بود كه نقل كنند با عمل ساوه « 3 » : سيزده هزار و دويست و هشت هزار و جهارصد و بيست و پنج دينار ، و ثلث و خمس و ثمن و عشر دينار . از آنجملهء آنج استخراج كرده‌اند : صد و جهل و هفت هزار و دويست و هفتاد و چهار دينارست ، برين موجب : استخراج عباس بن محمّد : هشتاد و دو هزار و صد و هشتاد و جهار دينار .

--> ( 1 ) . پيشتر گذشت كه با توجه به جزيه دريافتى از اهل ذمه قم در سال 282 هجرى ، تعداد اهل ذمه ساكن در قم و مشمول خراج حدود 3760 نفر بودند ، ليكن با توجه به جزيه دريافتى در سال 232 هجرى ( يعنى نيم قرن قبل از محاسبه پيشين ) ، و در صورت صحت و عدم خطا در ضبط رقم دريافتى ، تعداد اهل ذمه در قم نزديك به صد نفر بوده است ، كه نشان مىدهد طى نيم قرن تعداد اهل ذمة چند برابر شده است . گر چه احتمال خطا در اين ضبط زياد است و اين نسبت طبق معمول و متعارف بايد عكس بوده باشد . ( 2 ) . ثبت و نوشته شده . ( 3 ) . عمل ساوه ، يعنى دفتر حساب خراج عامل ساوه .